Các tham dự viên đã được tìm hiểu, học hỏi các hoạt động đa dạng sinh kế ứng phó với BĐKH ở xã Giao Xuân - một xã thuộc vùng đệm của VQG Xuân Thủy, như du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng, nuôi ngao bền vững, nuôi giun quế, đồng thời tìm hiểu những hoạt động bảo tồn rừng ngập mặn có sự tham gia của cộng đồng tại VQG Xuân Thủy (vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng).

(Ảnh - SRD)

Giao Thủy là nơi có diện tích nuôi ngao lớn nhất miền Bắc Việt Nam (cung cấp trên 43% sản phẩm ngao toàn miền Bắc), tuy nhiên Giao Thủy là nơi chịu nhiều ảnh hưởng do tác động của BĐKH như nhiệt độ tăng, thay đổi lượng mưa, nước biển dâng, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Những tác động này sẽ gây ra nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học và giảm chất lượng cuộc sống vốn đã nhiều khó khăn của cộng đồng. Để hỗ trợ cộng đồng địa phương ứng phó với BĐKH, tăng khả năng hồi phục của các hệ sinh thái và cộng đồng, nhiều mô hình cộng đồng ứng phó với BĐKH đang được triển khai có hiệu quả tại Giao Thủy, đặc biệt tập trung tại hai xã vùng đệm của VQG Xuân Thủy là xã Giao Xuân và Giao Thiện. Các mô hình này do Trung tâm Bảo tồn sinh vật biển và Phát triển cộng đồng (MCD), Công ty Ecolife và Ban quản lý VQG Xuân Thủy hỗ trợ, giúp đỡ, bao gồm:

1) Mô hình quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng: Hỗ trợ chính quyền và cộng đồng địa phương tại Khu Dự trữ sinh quyển sông Hồng (trong đó có Giao Thủy) nâng cao nhận thức, năng lực và xây dựng kế hoạch quản lý thích ứng liên tỉnh nhằm bảo vệ các hệ sinh thái ven biển và phát triển sinh kế tại khu vực trong bối cảnh BĐKH.

2) Mô hình phát triển thủy sản bền vững: Nuôi ngao là nghề đem lại thu nhập đáng kể cho Giao Xuân, tuy nhiên sản lượng nuôi đang bị suy giảm, một phần do BĐKH (nắng nóng kéo dài, độ mặn tăng ...). Để phát triển bền vững nghề này, một tổ hợp tác nuôi ngao bền vững được thành lập, các vây nuôi theo quy hoạch chung và quy trình kỹ thuật chuẩn thống nhất, có các thiết bị kiểm tra chất lượng môi trường, đánh giá và dự báo được những diễn biến của thời tiết. Sau hơn 3 năm thực hiện, kết quả cho thấy ngao của tổ hợp tác tăng trưởng nhanh hơn các hộ nuôi khác và có khả năng chống chịu được những cú sốc môi trường và BĐKH. Mô hình đang được các hộ dân khác mong muốn tìm hiểu và nhân rộng. Ngoài ra, MCD đã hỗ trợ xây dựng thành công thương hiệu Ngao Sạch Giao Thuỷ và hoạt động của hiệp hội nhuyển thể Giao thuỷ với 200 thành viên.

3) Mô hình du lịch sinh thái cộng đồng (DLSTCĐ): từ năm 2007, các hộ dân sống phụ thuộc vào nghề thủy sản, đời sống khó khăn đã được trang bị các kỹ năng và hỗ trợ cơ sở vật chất để cung cấp dịch vụ DLSTCĐ (homestay, ăn uống, hướng dẫn viên, biểu diễn văn nghệ). Đến nay, hợp tác xã DLSTCĐ Giao Xuân đã được thành lập, có tư cách pháp nhân chính thức. Ước tính mô hình đã tiếp đón khoảng hơn 1.500 lượt khách, trong đó phần đông là khách quốc tế. DLST giúp giảm áp lực khai thác thủy sản, duy trì cuộc sống khi BĐKH tác động mạnh lên các nghề truyền thống như thủy sản, nông nghiệp.

4) Mô hình đa dạng hóa sinh kế thân thiện môi trường: đa dạng hóa sinh kế là một giải pháp hiệu quả nhằm tăng khả năng phục hồi của cộng đồng trước tác động của BĐKH. Ngoài những sinh kế truyền thống, người dân địa phương được giới thiệu và hỗ trợ triển khai nuôi giun quế, cải tạo vườn tạp kết hợp ủ phân hữu cơ (Câu lạc bộ sinh kế thân thiện môi trường Giao Xuân), trồng nấm (CLB sản xuất nấm Giao Thiện). Ngoài ra, các hộ dân còn được trang bị kỹ năng kinh doanh, kết nối thị trường, phát triển sản phẩm, đảm bảo khả năng tự vững. Các mô hình sinh kế này vừa làm tăng khả năng thích ứng vừa giảm nhẹ BĐKH.

5) Trung tâm học tập cộng đồng về BĐKH - Ecolife Café: Sử dụng các dịch vụ từ mô hình du lịch sinh thái, trung tâm học tập cộng đồng về BĐKH tại Giao Xuân được xây dựng dưới dạng một quán café đặc biệt, nơi cung cấp tài liệu, tập huấn, tổ chức sinh hoạt tập thể về BĐKH và sinh kế cho cộng đồng địa phương và khách tham gia du lịch sinh thái Giao Xuân.

Trong 3 ngày tham quan, các thành viên trong đoàn đã được học tập chia sẻ kinh nghiệm, đối thoại với cộng đồng, với cán bộ dự án, giao lưu văn nghệ và đặc biệt đã chứng kiến những kết quả mà các mô hình mang lại nhiều giá trị kinh tế, xã hội, môi trường gia tăng cho địa phương. Cùng với việc tăng cường nhận thức của chính quyền và người dân về tầm quan trọng của các hoạt động ứng phó BĐKH, sẽ giúp củng cố niềm tin và tăng thêm động lực thực hiện các mô hình sinh kế của cộng đồng được nhân rộng, các sản phẩm địa phương (dịch vụ ăn nghỉ, café, mua ngao sạch, nấm...), sẽ trực tiếp đóng góp cho sự phát triển cộng đồng và gián tiếp bảo vệ nguồn lợi tự nhiên, sản phẩm của các mô hình này sẽ được quảng bá tới nhiều người khác, cũng như mô hình sẽ được nhân rộng tới nhiều địa phương ven biển cửa lạch của nhiều tỉnh thành cả nước.

(Bài viết của anh Nguyễn Nam Sơn - Chủ tịch Hội Khoa học và Kỹ thuật Lâm nghiệp, một đại biểu đã tham gia chuyến tham quan mô hình tại Nam Định)